Archive for June, 2016

КАЛМАМАТ ТУРДУБЕВДИН “БАЛДАР АЙ-2” ЫРЛАР ЖЫЙНАГЫНА КИРГЕН ЫРЛАРЫ

14 Jun 2016 No Comments »

Калмамат Турдубаевдин

«Балдар ай-2» ырлар жыйнагына кирген ырлары!                С

 

СУУНУ БАРКТАП БИЛИП АЛ…

 

 

Суусунуңду кандырган,

Жаныңды сеп алдырган,

Мелүүнү менен жыргаткан

Мөңгүдөн келет мөлтүр суу,

Өмүрүңдү куунаткан,
Жан жыргатып ырдаткан.
Суу өмүрдүн булагы,
Жан шериги, ынагы.

Ысыганда жел берген,

Чалыкканда эс берген,

Мөңгүдөн келген муздак суу.

Жан денеңе дем берген,

Дартыңа шыпаа эм берген,

Жараткандан бир келген,

Мөңгүдөн келет улук суу,

Баарынан дагы тунук суу.

Суулардан дил тазарат,

Жан денең жыргап агарат.

Суу болот өмүр чырагы,

Жан денеңин ынагы.

Суусуз чаңкооң басылбайт,

Көңүлүң кирдеп ачылбайт.

Суу болсо жашоо өтөт да,

Жайлоого баары көчөт да.

Суу болбой калса эгерде:

Бак-дарак курап өчөт да.

Бозойго селки түтөт да,

Ынданы өчүп бүтөт да.

Суусуз тамак бышмакпы?

Келиниң кирин жуумакпы?

Багымдатка тургандар,

Дааратсыз барып турмакпы?

Суунун баркын билип ал,

Кулагыңа илип ал.

Суу болсо дарак көгөрөт,

Жыргалга баары бөлөнөт.

Суу болсо мөмө мөмөлөйт,

Жан-жаныбар жөрмөлөйт.

Бакалар чардап сайрашат,

Балыктар жем тандашат.

Суу болсо кийим агарат,

Буту-колуң тазарат.

Суу акса агын арыкта,

Атагың калат тарыхта.

Сууну камдап ала көр,

Эрте эле жарыкта.

Суусуз жашоо кунарсыз,

Суу болбойт эч булаксыз.

Сууну барктап билип ал,

Кулагыңа илип ал…

 

Мөңгүдөн келген мөңгү суу,

Бабалардын белеги.

Жараткандан берилген.

Жан дүйнөңдүн шериги.

Суу болсо дүйнөң бай болот,

Жайлоолор толуп эл конот.

Кыз-жигит ойноп күлушүп.

Жашооң жыргап чок болот,

Жаштык кезиң от болот.

Жан жыргаган сезимге,

Жан дүйнөң тегиз топтолот.

Суусуз жашооң чынында.

Баарынан качып бош болот.

Жашоо өтүп кунарсыз,

Жыргалың түгөл жок болот.

Садагасы тунук суу.

Баарынан дагы улук суу.

Шаркырап агып келе бер,

Баракка-пайиз бере бер!

Жыргал деген суу өзү,

Куунал дагы нак өзү.

Жаштык деген сууда бар,

Баркын билген бууда бар.

Сууну барктап алалы,

Кантип сууну таналы.

Суусуз жерлер какырайт,

Жерлери суусуз такырайт.

(такыр болот маанисинде)

Мөңгүдөн агып келген суу,

Элдерге демин берген суу.

Ашуудан агып келген суу,

Аябай суусун берген суу.

Тектирден агып келген суу,

Тегерете суугат берген суу.

Тээ тоолордон келген суу.

Таштан-ташка урунуп,

Аябай тунуп бышкан суу.

Арыктан агып бир келген,

Айылга суусун берген суу.

Суу болсо бизде кут болот,

Барака-пайиз жуп болот.

Той-топурлар көбөйүп,

Үйлөргө тегиз кут толот.

Өлкөбуздө суу болсун,

Жыргал деген бир болсун.

Телегейи тептегиз,

Төрөлсүн балдар эп-эгиз!

Барчылык болуп элимде,

Малдары болсун сеп-семиз!

Суулары болсун деңиздей.

Ойлору болсун семиздей.

Баатырлар турсун чеп болуп,

Душманга жемин жегизбей.

Ырымдын ушул аягы,

Начар чыкты каягы.

Былкылдаган ырларым,

Уйкуда жатат сыягы.
 

МӨҢГҮДӨ ТАЗА ЖАШОО БАР

 

 

Шашып жатам кетишке,

Тээ тоолорго жетишке.

Тоолор калпак кийишип,

Элине баш ийишип,

Мөңгүлөрүн эритип,

Жакындарын жээритип,

Мүңдуу обон салышат,

Убакытты демитип.

Тоолор бийик экенин,

Жүрөгүм менен сеземин.

Таңкы ойго берилип,

Тээ мөңгүгө кетемин.

 

Мөңгүдө таза жашоо бар,

Сакталат анда намыс-ар.

Жашоонун баркы баалаган,

Мөңгүгө эле кетели.

 

Жан дүйнөнү эргиткен,

Тоолорго эптеп жетели.

Тоолордон баары башталат,

Аруулук анда сакталат.

 

Дилдеги кирлер жоголуп,

Жаманы дагы оңолуп,

Жакшылык өкүм сүрөт дейт,

Жан дүйнө мындан торолуп…

 

 

АСМАНГА ЧЫГЫП АЛГАНСЫП…
Жер энени тангансып,

Асманга чыгып алгансып.

Кытмырлана карайсың,

Айга жалгыз баргансып.

 

Ак маралдай керилбей,

Жер энени жээрибей.

Жөнөкөй эле жүрсөңчү,

Болбогонго ээлирбей.

 

Жылдыз сымал жансаң да,

Лексуз минип алсаң да.

Сен дагы биздей пендесиң,

Көккө тамды салсаң да

 

 

ЫЙМАН ДЕГЕН ГҮЛ ЭМЕС
Далилдеп берип жалганын,

Чубадым мен да калганын.

Байкап турсаң ыраактан,

Көрөсүң анын жанганын.

 

Жалгандан танган калышпайт,

Жакшылык ага жабышпайт.

Канчалык сылык айтсаң да,

Артыңдан ээрчип барышпайт.

 

Жакшы да бар кең пейил,

Адамдарга жабышкан.

Жакшы-жаман биригип,

Чоң тойлордо табышкан.

 

Акылдан азап качыптыр,

Астанаңдан шашыптыр.

Азгырылган периштең.

Ыйманын жаап жатыптыр.

 

Ыйман деген гүл эмес,

Сатыла турган дүң эмес.

Ыйманыңды издесең,

Садагасы пул эмес.

 

Ыйман деген жүрөктө,

Табылгыс баалуу мүрөктө.

Ыйман болот чүрөктө,

Сынып жаткан күрөктө.

 

Ыйман тунук сууда бар,

Учуп жаткан бууда бар.

Жаныңда алчуу билдирбей,

Кичине түссүз ууда бар.

 

Ыйман деген пейилден,

Табылбайт ал сейилден.

Ыйман деген аруу зат,

Табылат экен жериңден.

 

ТЭЭ КӨККӨ ДА , ТҮБӨЛҮККӨ УЧКАНСЫҢ

Устазым Жолон Мамытовдун 75 жылдык мааракесин утурлап..

 

 

Улуу Тоонун улуу карын бир жиреп,

Калың элиң улуу тоюң белгилеп.

Туш-тараптан агып келген элдериң,

Кубанышат ырың угуп элжиреп.

 

Улуу Тоодон улар үнүн уккансың,

Ал тоолорго нечен ирээт чыккансың.

Куюлушуп, катар келген ыр менен,

Тээ көккө да, түбөлүккө учкансың.

 

Улуулугуң ыр сабыңан билинет,

Асыл саптар сезимдерге илинет.

Алоолонуп, жан жыргаткан ыргактар,

Жардыланган рухтарга берилет.

 

Оо, устатым! Түбөлүктүү ырларың,

Бекем жатат, ачылбаган сырларың!

Түгөнбөгөн Журтка берген байлыгың,

Эл рухун бек көтөргөн ыргагың.

БАЙДЫЛДА БАСКАН ИЗ МЕНЕН
 

Керемет экен борбору,

Түгөнбөйт айыл жолдору.

Ныксырап дайым жатат дейт,

Көңүл кош жердин чоңдору.

 

Ааламды көздөй ушул жол,

Зымырап эле баратат.

Уйку менен дем алып,

Күн батат да таң атат.

 

Чимирилип дөңгөлөк,

Жолду артка калтырат.

Аягы жок жолдорум,

Баарын ичке батырат.

 

Аалам кезип жол жүрүп,

Кээ жерлерде ит үрүп.

Сапар артып баратат,

Узаак жолдо биз күйүп.

Байдылда баскан из менен,

Басканда дайым ич кенен.

Ыргактар кетсе алыстап,

Ала албайсың күч менен.
Садагасы жолдорум,

Кээ жерлерин оңдодум.

Аалмага жолун баштаган,

Өзүңсүң го болжолум.

 

Жолдорум менин жолдорум,

Айтайын сөздүн болгонун.

Аалам жолу өзүңсүң,

Так билесиң болгонун.

 

 

КАЙРА ЭЛЕ БОЗ ҮЙҮМӨ КЕЛМЕКМИН

 

Сүңгүп кирип ак булуттун ичине,

Жетпей калдым көк асманга кичине.

Ит үргөндө ойгонуп мен карасам.

Мас кошунам тап бериптир итиме.

 

Бир аз болсо көк асманга жетмекмин.

Андан нары аалам кезип кетмекмин.

Аттиң дүйнө! Ай-ааламды эңсеткен,

Кайра эле боз үйүмө келмекмин!

 

АЛТЫМЫШ ЖАШКА ЖЕТИПМИН

 

Акетай ой, качырып,

Ашууга келдим ашыгып.

Ала Бел сонун жер экен,

Айланып турчуу эл экен!

 

Алтымыш жашка жетипмин,

Айгайлап нары кетипмин.

Айнанайын досторум,

Аябай досту топтодум.

 

Алтымышка келдиң деп,

Ала Тоо сенин элиң деп!

Аябай куттук айттыңар,

Ашырып көңүл жаздыңар.

 

Алтындай аккан тунук суу,

Агарган түстүү улук суу!

Ала Тоомдо шаркырайт,

Аймончок сулуу өңдөнүп,

Агып ылдый парпырайт.

 

Айланада шаң-күлкү,

Ачык айтсам эл мүлкү.

Айтылды сөздүн ширини,

Айтайын кайсы бирини!

 

Алкынган күлүк өңдөнүп,

Аргымак арыш таштады.

Ашуу-Белди ашканда,

Ала Тоо тою башталды.

 

Ардактап элди сүйөлү.

Аябай элге күйөлү.

Айнанайын элим деп,

Ала Тоо менин жерим деп,

Ашуу ашып, бел ашып,

Аска тоого бир шашып.

 

Алтымыш жашты ардактап,

Аябай урмат-сый менен,

Арналган күлкү-ыр кенен.

 

Атаганың тартылсын,

Ала Тоодой эт менен.

Айтамын алкыш баарыңа,

Ырахмат достор шаңыңа!

Жараткан берсин өмүрдү,

Кары жана жашыңа!

 

Ырахмат айтам жалпына,

Ыраазымын калкыма!

Ыр менен өмүр сүргүлө,

Ыр менен бийик жүргүлө!

 

ЧЫДАДЫМ ГО, БАШ ТАРТПАДЫМ БААРЫНАН

 

 

Эт-жүрөктү элжиретип тим эле.

Чечип салды тагдырымдын түйүнүн.

Тушап алып, жылбас кылган ордунан,

Күчүн кара жан жыргаткан сүйүүнүн.

 

Азап тарттым бул жыргалдын табынан,

Чыга албадым садагамдын жанынан.

Кыйын кезең азап-тозок салса да,

Чыдадым го, баш тартпадым баарынан.

 

КИРГИЛДЕНИП АКЫРЫН АГЫП ЖАТАТ

 

 

 

Мөңгү Тоого жаз жамгырын төгүп жатат,

Мөңгүлөрдү садагалар өбүп жатат.

Нааразылык ирээтинде бир топ адам,

Төбөлдөрдү ашатып сөгүп жатат.

 

Мөңгү тоону аларың сатып ийди,

Күч келгенде кайдадыр качып ийди.

Күчтүүлөр кылганына маашырланып,

Сатууга жер картасын дагы чийди.

 

Бул тоолорду кыйындар сатып жатат,

Акчасын ачкөздөнүп катып жатат.

Бааланбаган тоолордун мөңгүлөрү,

Киргилденип акырын агып жатат.

 

ЖАЗ ЖАМГЫРЫ ЖААП КЕЛДИ СЕБЕЛЕП

 

 

 

Жан дүйнөңдүн төгүп алып сыясын,

Эми кантип, кимге өзүң сыясың.

Күн чыгыштан мээлүүн агым келгенде,

Тагдырыңдын тар дүйнөсүн туясың.

 

Ууз-сүйүү жыргал берген экөөнө,

Жаз жамгыры жаап келди себелеп.

Так секирип тентектенген боз улак,

Ойноп жатат көк шиберди тебелеп.

 

Жаз жамгыры күттүргөн соң келди го,

Жаз сезимин ар бир үйгө берди го.

Ыңаалаган бөбөктөрдү күткөнгө,

Кең пейилдүү Жаратканым берди го!

 

МЭЭЛҮҮНДҮГҮҢ МАГА ДЕГЕН СЫЙЫҢ ГО!

 

 

Мен ишенип табышмактуу сөзүңө,

Жеттим десең Мөңгү Булак көзүнө.
Кооз дүйнө тушап алып өзүмдү,

Чатыр тиктим, нак булактын өзүнө.

 

Мөлтүр Булак шылдыраган үн менен,

Тынбай агат тең жарышып түн менен.

Бир саамга кабыл алып мээримди,

Оюн салат чагылышып күн менен.

 

Шылдыраган, жүрөк эзген ыйың го?

Булак тилин үйрөнүшүм кыйын го?

Тоодон түшкөн мөлтүрөгөн мөл булак,

Мээлүүндүгүң мага деген сыйың го!

 
Садагасы устаттарым!

Таазим этем миң ирээт,

Күтөмүн устаттарымды, качан келет ким билет!?

 

Т.Калмамат.
АЛАР КЕЛЕТ АТА ЖУРТКА МИҢ ЖЫЛДА

 

 

 

Устаттарым: Жолон, Турар, Байдылда,

Алар келет Ата Журтка миң жылда.

Ырларынан ыр суусундук жаратып,

Калтырышкан элдерине ар кылда.

 

Тоо-токойдо, устаттардын ырлары,

Буулугушат шамал менен ыргагы.

Кылымдарды кылымдарга карытып,

Ырын чертет карт дарактын кылдары.

 

Кең талаадан кенен орун алышып,

Ыр окушуп, ырлар менен жарышып.

Булуттардан булуттарга кубулуп,

Устаттарым жолугушат табышып.

 

Тоо-токойду, кең жылганы сагынтып,

Булар келет Эл Журтуна миң жылда.

Көөнөрбөгөн элге берчүү азыктар,

Жатат дешет кереметтүү бир ырда.

 

 

Устаттарым, элге азык калтырган,

Сепил курган элдерине ар ырдан.

Эл руху ач калбайт ко миң жылда,

Азык чыгат элдериме бир ырдан.
 

УСТАТТАРЫМ: ЖОЛОН , ТУРАР, БАЙДЫЛДА
Устаттарга, таазим этем миң ирээт,

Силер жокто, ыр келеби, ким билет!?

Оо, садага! Баалап алып аларды,

Чын дилиңен таазим этчи бир ирээт.

 

Кылымдардын кылымына ашыккан,

Устаттарым нечен ашуу ашышкан.

Эл Журтуна түбөлүктүү чеп куруп,

Ал ырларын кан-жанынан жазышкан.

 

Устаттарым: Жолон, Турар, Байдылда,

Төрөлүшкөн элдер күткөн бай жылда.

Элге келчүү руханий азыктар,

Бапестелип сакталыптыр ар ырда.
 
ЭР АЗАМАТ БАШ КӨТӨР!

 

Эр-азамат! Көтөргүлө башыңды,

Эй, бокмурун! Токтоткунуң жашыңды!

Баскынчыга каршы сокку урууга,

Эй баатырлар, даярдай бер атыңды!

 

Эй, баатыр эл! Баш көтөрүп тургула!

Душмандарга катуу сокку ургула!

Кыйын кезең кирип келген мезгилде,

Баатырларды душмандарга бургула!

 

Кайтарабыз душмандардын бул мизин!

Жок кылабыз, биз алардын кир изин!

Эй, душмандар! Катыгыңды ала бер,

Көрүп койгун Баатыр элдин чын жүзүн!

 

 

Оо, ЖАРАТКАН! КЕЧИРЕ КӨР БИР ИРЭЭТ!
 

Сулууларды мен да жыттап, өпкөмүн,

Махабаттын деңизине чөккөмүн.

Пайгамбар жаш кирип келген мезгилде,

Намаз окуп, нурун чачкан көктөмүн.

 

Мына кара, көп мезгилдин өткөнүн,

Убагында жарылгыча көпкөмүн.

Жаратканга шүгүр этем миң ирээт,

Оо, Жараткан! Кечире көр бир ирээт!

 

Мезгилинде көп күнөөгө батыпмын,

Баарын топтоп көөдөнүмө катыпмын.

Оо, Жараткан! Кечире көр бир ирээт,

Бир өзүңө шүгүр этем миң ирээт!

 

НУР ЧАЧПАГАН ЖЫЛДЫЗДАРДАН АРЫЛАТ
 

 

 

Жылдыздарым жымыңдашып ак таңда,

Жашашышат нур чачышып асманда.

Кыялыңда жылдыз болгуң келсе эгер,

Түш көрдүм де жыргап уктап жатканда.

 

Кантип көккө жылдыз болуп кетесиң?

Болгону сен тилегиңе жетесиң.

Дагы өзүңдү жылдыздарга теңесең,

Күлгө айланып сапырылып кетесиң.

 

Садагасы, жылдыздарым таарынат,

Жаратканга кулдук урат, жалынат.

Көктө турган жылдыздарга теңелген,

Нур чачпаган жылдыздардан арылат.

КАЙЫРЧЫЛАР БАСЫП ЖҮРЧҮҮ ЖОЛДОМУН

 

 

Айтып жатам жан дүйнөмдүн болгонун,

Өзүм үчүн ушул Улуу Тоодомун.

Бөксөө тарткан көрөңгөнү алганы,

Кайырчылар басып жүрчүү жолдомун.

 

Жол сапарым тээ алысты болжогон,

Аруу тилек болжогонун койбогон.

Жараткандан алып жатам ырыскы,

Тилек кылып жүрөк менен ойлогон.

 

Ай жарыкта кар мөңгүлөр жалтырайт,

Арам ойлуу жарыкта да калтырайт.

Карды ачкан көчөдөгү кайырчы,

Нан тиленип, суранат да жалдырайт.

 

ЗАЛКАР БОЙДОН БУЛ ДҮЙНӨДӨН КЕТИПТИР

 

 

Ат тизгинин оолукпастан ыраак тарт,

Рысбайга чын дилимден ырахмат!

Суранбастан залкарлыкка жетиптир,

Залкар бойдон бул дүйнөдөн кетиптир.

 

Уккан элек Рысбайдын оозунан,

Алмашымды эң мукамдуу созулган.

Микробсуз оттой жанган Рысбай,

Кереметтүү Кара Кулжа тоосунан.

 

Жараткандан бул дүйнөгө келиптир,

Эл Журтуна тапкандарын бериптир.

Залкар адам залкар обон жаратып,

Залкар бойдон о дүйнөгө кетиптир.
 

 

ТООГО ЧЫКЧЫ , ДИЛИҢ КИРЛЕП КЕТИПТИР
 

 

Тоого чыкчы, дилиң кирдеп кетиптир,

Арамдыктар жетчүү жерге жетиптир.

Бурмалабай нак чындыкты айтайын,

Арам мыйзам арамдыкта бекиптир.

 

Садагасы Улуу тоого чыга бер,

Тоонун үнүн, түшүнгүнүң уга бер.

Мөңгү суусун ичишиңче сен ичип,

Жаратканга бар дилиңди бура бер.

 

Тоо тазалайт дилиңди да, кириңди,

Кууп чыгат өзөңө окшош жиниңди.

Азабыңа, тозогуңа чыдаган,

Аябайт ко, калың элиң бириңди.

 

 

 

 

…АТА ЖУРТТУ КОРГОЙ ТУРГАН ЫРДАН ЧЕП
 

Чын дилимден досторума айтам кеп,

Мөңгү Тоого көчүп келдим ыр издеп.

Кургум келет кылымдарды карыткан,

Ата Журтту коргой турган ырдан чеп.

 

Чеп ырларын Мөңгү Тоомон алам го,

Ыр кирпичин ыр калыпка салам го!

Кылымдардын-кылымдарын карыткан,

Мөңгүлөрдөн ыргактарды алам го!

 

Көпкө издеп, кыйналбагын досторум,

Узаак мезгил Мөңгү Тоодо калам го,

Күтө-күтө сагынышса жан достор,

Нак ошондо мен силерге барам го!
МЕНИ ИЗДЕСЕҢ МӨҢГҮЛӨРДӨН ТАБАСЫҢ
 

Тандап алдым таза жердин абасын, Мени издесең мөңгүлөрдөн табасың. Келгиң келсе алдын ала кабарла, Жолугуунун мен табайын дабасын.

 

Жалган беле мөңгү бизде экени, Мөңгү деген кыргызымдын мекени. Мөңгүлөрдү талкалаган нааданга, Наалат айткан кыргызымдын нечени.

 

Кыргыз болсоң даван ашып өтүп кел, Мөңгүлөрдү коргош үчүн көчүп кел. Мөңгү деген Ата Журттун байлыгы, Токтолбостон бүгүн эле жетип кел.

 

Мөңгүлөрдүн мөлтүрөгөн суулары, Дары тура бууланышкан буулары. Карап турсаң керемтүү үн менен, Сайрап жатат Мөңгү Тоонун улары.

 

Кел-келе бер, садагасы жан досум, Мөңгү алат чагылышып көз жоосун. Сагынычты, кусалыкты жандырчуу Сени күтөт Мөңгү Тоодо жолдошуң.

 

Кел-келе бер садагасы периштем, Чагылышкан көз жоосуну келишкен. Мөңгү Тоодо кусалыгын сездирбей, Сени күтөт жан жолдошуң эмитен.

 

 

ЧАҢ САДАГА МЫКТЫ ЫРЛАРДЫН ЫРГАГЫ

 

 

 

Чаң жолдордо чаңып өзүм баратсам, Чаңды баары чанып жатат карасам, Чаңым менен жыргоом өтүп баратат, Чаңым менен чаң жолдордо жанашсам.

 

Чаңым менин өмүрүмдүн жыргалы, Чаң садагам, ыргагымдын ырлары. Чаң болбосо гүлдөр кантип кулпурмак, Чаң садага мыкты ырлардын ыргагы.

 

 

 

 

ЫЛАЙЛАРДАН ЫЛАЙ ЫРЫН ЖАРАТТЫМ
 

Ылайлардан ылай ырын жараттым, Ыргактарды туш-тарапка тараттым. Суусун сымал бул жупуну ырларды, Көркөм окуп кыя жолдо бараттым.

 

Кыя жолдо жаз жамгыры себелеп, Баратамын ылайларды тебелеп. Жумшак ылай бүт денеме жабышты, Ылай менен аябастан жемелеп.

 

Оо, ылайым! Кечирип кой бир ирээт, Кадырыңды мен билбесем, ким билет? Байкабастан тебелепмин өзүңдү, Кыйраткансып чалчыгыңды мен жирээп.

 

 

 

КЭЭДЕ КАЧАМ ЭЛДЕН АЛЫС ТООЛОРГО
 

Кээде качам элден алыс тоолорго, Ыраазымын, шүгүрлөймүн болгонго. Таң каламын Жаратканга дилимден, Ар нерсени өз ордуна койгонго.

 

Ит дегениң иттей үрүп күн көрөт, Үрбөй койсо ага көңүл ким бөлөт. Жалган айтсаң опурулуп баарына, Алданышып көбү жүрөт пул төлөп.

 

 

ЖЕТИМИШ САГА БАРАТАМ

 

Алтымыш жаш курагым,

Ашуудан ашкан убагым.

Айбыгым турам айтыштан,

Жап-жаш бойдон турамын.

 

Ашуу Белге келипмин,

Эмгекти элге берипмин.

Үрөөнүн тандап зерикпей,

Нечен эгин эгипмин.

 

Кең пейилдүү эл экен,

Ашуу Бел сонун жер экен,

Микробсуз кең жайлоо,

Бейиш менен тең экен.

 

Бул курагым эркелеп,

Жетип келди энтелеп.

Кең пейилдүү Жараткан,

Ырыскы берди эртелеп.

 

Тогуз уул бир кызды,

Жаратканым берди го!

Тилек кылган тилектер,

Ээрчишип эле келди го!

 

Мезгил өтөт арадан,

Небирелер садагам.

Чоң аталап тосушса,

Жашарып эле баратам.

 

Тоскоолдорду жеңипмин,

Ашууну ашып келипмин.

Тапканымды топтобой,

Эл Журтума берипмин.

 

Алтымыш жаш садагам,

Убакыт өтөт арадан.

Кастарлап күтүп ала бер,

Жетимиш сага баратам.

“ТАНДАЛМАЛАР”  ЫР ЖЫЙНАГЫНА КИРГЕН ЫРЛАРЫМ

 

 

ЭЛИМ ҮЧҮН МҮРӨК СУУСУН ЖАРАТАМ
 

Ырларыма алымсынбай келе атам,

Бүт баардыгын үй-үйлөргө таратам.

Себелеген жамгыр сымал ырлардан,

Элим үчүн мүрөк суусун жаратам.

 

Жазгы саптар кызгалдактай кылтылдайт,

Ыргактарым күзгү сымал жылтылдайт.

Ашык болсоң кереметтүү саптарга,

Садагасы дилиңдеги чыныңды айт.

 

Ай-ааламым кучагыма баткандай,

Кең койнумда сулуу уктап жаткандай.

Көтөрүлдүм көктү көздөй алкынып,

Апакай таң эми эле аткандай.

 

 

Тизилишкен шуру сымал саптарым,

Күтүлбөгөн белектерин тартуулайт.

Апакайым бурул таңды күткөнсүп,

Бир нерсени эмнегедир каңкуулайт…

АКЫНМЫН ДЕП АНЫҢ КАНТИП АЙТА АЛАТ?

Эң чон акын Жаратылыш өзү экен,

Жазгандары Жараткандын сөзү экен.

Сулуулукту бир суктанып караган,

Көрөрмандын көрүп жаткан көзү экен.

Жаратылыш жазгандарын кайталап,

Акынмын деп аның кантип айта алат?

Табияттын сулуулугун көргөн соң,

Кантип аның акын ырын жаза алат.

Өмүр өтөт токтоп турбай арада,

Бул күнөөгө баткым келбейт садага.

Карап турсаң жан дүйнөңдү козгогон,

Дүйнө кезип бара жатат араба.
Жан дүйнөңдү жел бешике бөлөгөн,

Мунун баарын Жаратылыш төрөгөн.

Бир четинен ырын уурдап жатканда,

Капаланып тээ алыска жөнөгөн.

 

 

ЖҮРӨКТӨР МЫНЧА ТЫБЫРАЙТ

 

Жаш келин менен карашып,

Отуруп калдык жанашып.

Зымырап “Матис” баратат,

“Тикодон” жолду талашып.

 

Жанымдагы жаш келин,

Өткөрүп жатты жаш демин.

Магдырап жүзү алоолоп,

Улантып жатат өз кебин.

 

Денеге-дене кыналып,

Маекке-маек уланып.

Жаш келин болсо зыңкыйат,

Тал-чыбыктай буралып.

 

Матисим болсо зымырайт,

Денелер мынча чымырайт.

Өнөгүн таап алгансып,

Жүрөктөр мынча тыбырайт.
 

АЛТЫН МЕЗГИЛ, ТААЖЫ КИЙГЕН УБАГЫМ

 

 

Чочугансып ырларымды карасам,

Берген экен ырларымды Жараткан.

Мөлтүрөшүп тизилишкен ыр саптар,

Келе берет тээ чыгыш тараптан.

 

Саргайышкан чаңда жаткан ырларым,

Катып жатат балалыктын сырларын.

Жаза бергем тизилишкен саптарды,

Мен узатып ал мезгилдин жыргалын.

 

Алтын мезгил, таажы кийген убагым,

Көктө учуп , жаным жыргап турамын.

Кыялыма жуурулашкан сап менен,

Балалыктын жан шыбырын угумын.

 

Ал мезгилде таажыланган ырларым,

Аздан ачып, ыр дүйнөнүн сырларын.

Тээ ааламга, сапар тартып токтолбой,

Бөпөлөдүм жан дүйнөмдүн жыргалын.

 

АРБАП АЛЫП КОҢУРЛАНГАН ТАЛААСЫ..
Өзүм эле ээлегенсип ааламды,

Тумандардын арасында каламбы?

Туш-тарабым мунарыктап көрүнбөй,

Көксөгөндү көктөн издеп табамбы?

 

Кең ааламга сапарымды уланттым,

Бул бозомук чөлкөмүңдү кубанттым.

Түтүн сымал бубак баскан токойдо,

Сезбей калдык өткөнүн да убактын.

 

Түш сымалдуу көрүнүштү карачы,

Кандай сонун кереметтүү абасы!

Дале жүрөм бул бозомук калаада,

Арбап алып коңурланган талаасы.

 

Бул бозомук, канча кылым каптаган,

Баатыр сымал, убакыттан качпаган.

Канча эрендер токойлорду өрттөшүп,

Дың жерлерин сансыз аттар таптаган.

 

 

Бүлбүлдөгөн жарык чыгып үңкүрдөн,

Күңгүрөнгөн добуш чыгат түпкүрдөн.

Тээ алыскы кылымдарды баяндап,

Сезимдерге жеткирүүгө үлгүргөн.

 

Кабылдасаң кең токойдун баянын,

Уга албайсың бул баяндын аягын. С

езимдериң кабыл алып болгонду,

Аныктасын кылымдардын кабарын

 

 

АЛЫП ЖАТАМ ЖАРАТКАНДЫН БЕЛЕГИН

 

Тээ көктөгү жылдыздардан эмесмин, Атак-даңктар мага жукпайт демекмин. Эл башына кыйын кезең келгенде, Мына ошондо Ата Журтка керекмин. Мен атактуу адамдардан эмесмин, Башкарамын жеке турмуш кемесин. Кур убада, болбогонду былжырап, Уккум келбейт көпчүлүктүн жемесин. Ата Журтум опол тоодой тирегим, Сезем дайым эң мээримдүү илебин. Апакемдин тандыр нанын элестеп, Мекеним деп мына ушуну билемин.
Жупунулук жан дүйнөмү кыйнабайт, Жөнөкөйлүк адамды да ылгабайт. Садагасы, Ата Журтум-дөөлөтүм, Сен турганда карыптар да ыйлабайт. Алып жатам Жараткандын белегин, Мунун баарын аз экен го дебедим. Бей-бечера, карыптарга жардам бер, Сен акысын бечеранын жебегин.

 

ДАГЫ УУРДАДЫҢ ТАБИЯТТЫН ДААМЫН
Капаланба садагасы болгонго,

Жүрөгүңө сансыз ырлар толгон го!

Уксаң боло табияттын дооматын,

Бир өзүңө так дааналап койгон го!

 

Табиятым баарын тартты сулуулап,

Жаратканым берип жатат улуулап.

Суктана бер, бир жыргачы баарына,

Жер энекем мээрим төгөт жылуулап.

 

 

Ээ, акыным! Дагы жаздың ырларды,

Сезимдеги ойгонбогон сырларды.

Капаланып сапар тарткан табият,

Бергиси жок сага келчүү жыргалды.

Карап туруп, ала турган алымын,

Дагы уурдадың табияттын даамын. Так өзүндөй баарын жазып сүрөттөп, Тартып алдың кооздуктун жарымын.
 

СЕЗИМГЕ ТӨҢКӨРҮШТҮ БАШТАП АТАМ

 

Сезимге төңкөрүштү баштап атам,

Аттиң ай, өткөндөрдү кайда катам.

Баштадым чегинбеске касам ичип,

Мекеним бир өзүңдөн кайда качам.

 

Ырларым кунарымы ача албады,

Маанилүү ыр чачыла чача албады.

Тизилип алтын саптар келсе дагы,

Жүрөгүм татына ыр жаза албады.

 

 

Ыр дүйнөм жардылыкка батып кетти,

Жалбырак сабактарын сатып кетти.

Шак-шактап мөмөлөгөн алмаларды,

Көргөндөр сурабастан алып кетти.

 

Бой тиреп, бойлоп аткан бир теректи,

Бир ичкич ойлонбостон кыйып кетти,

Аттиң ай,кыйнабагын жан дүйнөмдү,

Жашоомдун бүт маңызын чийип кетти.

 

Сезимге төңкөрүштү баштап атам,

Маанисиз нерселерди таштап атам.

Коңур күз күттүрбөстөн кирип келди,

Көз жоосун алгандарды тартып атам…
 

ТАМЧЫДАЙ БЕЛЕКТЕРИН АЛЫП КЕЛДИ
Күз жамгыры себелеп жаап келди,

Сезимге чогултканын таап келди.

Буюккан жан дүйнөмдүн эшигине,

Тамчыдай белектерин алып келди.

 

Чаң жуккан жалбырактар жуунушуп,

Сүйүнө бири-бирине урунушуп.

Жамгырга алкыштарын айтышышат,

Саргара баалуу түскө кубулушуп.

 

Жамгырым мөмөлөрдү жууп жатат,

Бар сырын мээрим сала ичке катат.

Сергиген жан дүйнөмдүн көрөңгөсү,

Алыскы ааламдарга сапар тартат.

 

ЖАЗА АЛБАЙ ТАТТУУЛУКТУН САГЫНЫЧЫН

 

Көңүлдү баардыгына бөлгөндөрүң, Арман эмес, жалган эмес көргөндөрүң. Өмүрүң акырындап өтүп барат, Тирилтип денелердин өлгөндөрүн. Токтотуп тура албайсың өмүрүңдү, Баалабай баалуу болгон көңүлүңдү. Кошо албай өтө берет бул өмүрүн, Таба албай ажыраган бөлүмүңдү. Уйкуга балкып жаткан ажырымың, Бөлүгү баалуу болгон тагдырыңын Уйкуң да өжөрлөнүп алып кетет, Жаза албай таттуулуктун сагынычын.
 

 

ТАҢЫҢ МЕНЕН БУРУУЛ ТАРТЫП БАБАТАТ

 

Агын суунун бир керемет акканын,

Карасаңчы, баардыгына жакканын.

Жай мелмилдеп карап турсаң акканын,

Сен көрөсүң сыр жашырып жатканын.

 

Тээ тоолордон албууттанып агат ал,

Издегенин ашыкпастан табат ал.

Тунуктугу жан дүйнөңдү балкытып,

Бар сырыңды токунуна катат ал.

 

 

Суу толкуну кереметти жаратат,

Ай-ааламга аянбастан таратат.

Агын менен алпурушкан өз дүйнөң,

Таңың менен буруул тартып баратат…
 

Тили тийип төбөлүнүн таманына,

Сүйүнүшөт аларың аманына.

Колдоп койду капыстан байкуш элим,

Ылгабастан бар-жогунун жаманына.

 

 

ЖЫРГАЛЫҢ НАК ОШОНДО КЕЛЕТ ЭМИ!
Кур бекер убадалар жанга жетти,

Мезгилиң азгырылып өтүп кетти.

Дөмпөйгөн дөбөдөгү чакан айыл,

Унутта ошол бойдон калып кетти.

 

Байлыгың эрендерге көрүнүптур,

Ата-Журт акырындап бөлүнүптүр.

Ишенген эр-азамат шылуундарың,

Акчанын кучагына көмүлүптүр.

 

Коңур күз мээрим чачып келе жатат,

Калдайган кучагына баары батат.

Убада алдоолорго ишенген жан,

Саргайган жалбырактай сырын катат.

 

Жүдөгөн ичи кенен элет эли,

Болгонун Мекенине берет эми.

Гүлдөсө Ата-Журтум, аттиң дүйнө,

Жыргалың нак ошондо келет эми!

 

ЫРЫСКЫЛЫР ТУШ-ТАРАПТА ЖАЙНАП ЖАТАТ

 

Шат кылып капаланган бул көңүлдү.

Мөндүр жаап маанай дагы көтөрүлдү,

Мөндүрүм томолонуп жаап жатат,

Өткөргөнсүп биз менен бүт өмүрдү.

 

Апакай мөндүрлөр жайнап жатат,

Токтобой дагы эле каптап атат.

Теребел мөндүрлөргө толуп кетти,

О, садага, мунун баары кайда батат.

 

Алгың келсе мунун баарын, тур эртелеп,

Аппак мөндүр Жараткандан бизге белек.

Ырыскылар туш-тарапта жайнап жатса,

Бөбөктөр жыргашты го жер тебелеп.
БОЙ САЛЫП КҮЛҮМСҮРӨП УКТАП ЖАТАТ

 

Үлпүлдөп, үлгүрөгөн сары барик,

Нурланат күн нуруна өчүп-жанып.

Жыргалга балкыган күн нуруна,

Керемет бул көрүнүш калды жагып.

 

Эркелөө нур шыбыры угулууда,

Сары барик алтын түскө кубулууда.

Алыстан сапар тарткан Нуржигиттин,

Денеси денелерге урунууда.

 

Күн нуру сапар улап бара жатат,

Сырларын билгизбестен ичте катат.

Саргайган кереметтүү сары барик,

Бой салып күлүмсүрөп уктап жатат.

 

ЭСИМДЕ ЖАЛГЫЗ ДАРАК

 

Алыста кала берген,

Эсимде жалгыз дарак,

Бөлүнгөн бир кездеги,

Жолубуз жалгыз аяк…

 

Тээ кырда жалгыз дарак,

Ал, балким, карып барат.

Бир кезде жашылданган,

Жаштыгым, атаганат!

 

Саргайган сары барак –

Картайган алсыз дарак.

Жол карайт керең кемпир,

Куудай ак чачын тарап…

 

Өткөндү бирден карап,

Өмүр да өтүп барат,

Жигиттик мезгил өтүп,

Авакең алдан таят..

 

Дөөлөттүү мезгил келип,

Баданим секин эрип.

Убакыт өтүп жатат,

Жашымды жашым жээрип.

 

Жаз келип, кышым кетип,

Мезгилге өмүр жетип.

Жай келип, жазым кетип,

Карылык келет жеңип…

 

 

КЫЛЫМ КЕЛЕТ, КЫЛЫМ ИЗИН ЖАШЫРЫП
Кылым келет, кылым изин жашырып,

Курч кылычын жалаңдата асынып.

Күтүрөгөн сыр жашырган кылымым,

Келе жатат болочоко шашылып.

 

Бул кылымым- жаңылыктын сырлары,

Бул кылымым- поэзия ырлары.

Бул кылымым- картайганды жашартчуу,

Элим күткөн жыргал заман жылдары.

 

Кел, садагасы кылымым! Келе бер,

Ырыскыңды эл журтума бере бер.

Келчи кылым- садагасы кылымым,

Сен бүтпөгөн жүрктөгү миң сырым.

 

 

ЖАРАТЫЛЫШ-КООЗ СУЛУУ ДҮЙНӨБҮЗ
Мезгил келет убакытты шаштырып,

Бар дүйнөңдү ичимдиксиз мас кылып.

Мына келди тизилишкен ыр саптар,

Жаза бергин чекесинен жактырып.

 

Бак дарактар теңселишип шыбырайт,

Садагасы тартынбастан чыныңды айт.

Шамал тентек тентектигин баштаптыр,

Тал бутакты туш- тарапка таштаптыр.

 

Жаратылыш тилин өзүн түшүнгүн,

Айткандарын аткаргын да , бүтүргүн.

Жаратылыш – кооз сулуу дүйнөбүз,

Биз актайлы алардын да үмүтүн.

 

 

КАНА ОШО, ЫР ДҮЙНӨМҮН ЖОЛОНУ!

 

 

Козу-улактар көк чөптөрдv тебелеп,

Жамгыр болсо жаап келди себелеп.

Тентектерин таап алып энеси,

Жыттагылап, туруп калды жемелеп.

 

Сезип калып ыр саптардын бvтөөрvн,

Жамгыр дагы төгvп келди нөшөрvн.

Издеп чыгып куса кылган жөлөгvң,

Билер эле тосуп чыгып өбөөрvн.

 

Өттv мезгил, өттү күнүн өчvрvп,

Жан дvйнөсvн тирvvлvккө көчvрvп.

Неге келбейт кусалыктын акыны,

Ыры менен жамгыр сымал төгvлvп .

 

Жамгыр жааса ырлар агып келчи эле,

Энчи ырын жамгырлантып берчи эле.

Кусаланткан ыр тамчынын обону,

Кана ошо, ыр дvйнөмvн Жолону!

 

Неге келбейт ыр дvйнөнvн Ойону,

Келсе кана, ыргактардын Жолону!

Таарынычын жер Энеден чыгарган,

Жамгырды биз бир узатып койолу.

 

АВАКЕҢДИН КҮЧ ТОПТООЧУ УБАГЫ

 

Тандап бассам жолум дагы татына,

Жете келдим жаш сулууга батына.

Оо, Кудрет! Күнөөлөбө өзүмдү,

Бул жактыруу ылгайбайт ко жашына.

 

Бирге бастык үнсүз-сөзсүз жанаша,

Бир жарашты кызыгышып караса.

Кетет элем, тээ мөңгүлүү тоолорго,

Кумарлануу, кумар жазып тараса.

 

Ал аңгыча сурангандай жамгыр жаап,

Келе жатам ыкташуунун жолун таап.

Жамгыр күчөп төккөн сайын суу болгон,

Жаш селкиге бара жатам жакындап.

 

Өткөн экен жаштык демдин убагы,

Жаштык деми күч-кубаттын булагы.

Жазгы жамгыр, суранамын жаап кел,

Авакеңдин күч топтоочу курагы.

 

СЕН АДАШЫП КӨКТӨН КЕЛБЕЙ ЖҮРБӨГҮН

 

Ак Куу сымал булуттарды аралап,

Жибек сымал жүрөктөрүн жаралап.

Канат күүлөп учкансыймын асманда,

Көк тиреген мейкиндикти сабалап.

 

Күүлө-күүлө! Канатыңды күүлөгүн,

Садагасы, этият бол күйбөгүн.

Күүлөй берчи, канатыңды күүлөгүн,

Сен адашып көктөн келбей жүрбөгүн.

 

Көк жиреген кыялымдан кайта албай,

Жүрөктөгү муң-кайгыны айта албай.

Булуттарды жыргап жиреп баратам,

Жан дүйнөмө кенен-кесир баталбай.

 

БАЛА-ЧАКАҢ УШУЛ ЖЫЛЫ ТОК БОЛОТ

 

 

Буудайларың талааларда жайкалып,

Алтын сымал бир саргайып бышыптыр,

Тандырларга буудай нандар жабылып,

Ысык нанга бүткүл бадан кызыптыр.

 

Пейил оңсо, эгиндер да мол болот,

Байлык деген туш-тараптан топтолот.

Ар-бир үйдө буудай нандар буркурап,

Бала-чакаң ушул жылы ток болот.

 

Кайгы-капа эл ичинде жок болот,

Эл көңүлү жылдан-жылга ток болот.

Эр-азамат күч-кубатка толушуп,

Душман үчүн коргошундай октолот.

 

 

 

ӨТКӨН ЭКЕН НУР ЗАМАНДЫН УБАГЫ

 

Өткөн доорго бир көңүлдү буралы,

Өтүп кетти балалыктын курагы,

Эмне десең, ошонуңду дей бергин,

Өткөн экен нур замандын убагы.

 

Ал мезгилге бир кылчайып карасам,

Өттү мезгил токтобостон арадан.

Биз жыргалда, жыргап эле жашадык,

Эңсеп келген нур заманам садагам.

 

Эмне десең, ошонуңду дей бергин,

Нур замандын татыганбыз биз демин.

Чындык деген тактап турса болгонун,

Кантип айтам кемчилдиксиз бир жерин.

 

Кылым күткөн нур заманам өтүптүр,

Жакшы жагы көчкү сымал көчүптүр.

Шүгүр кылып, сабыр этип туралы,

Кабар берип жамгыр дагы төгүптүр.

 

ЖАН ДҮЙНӨМӨ БҮЛҮК САЛГАН СУЛУУГА..

 

Түшүп алып жан дүйнөмүн кемесине,

Көзүм түштү периштенин денесине.

Сезимдерге каршылык кыла албастан,

Арбалдым го, ал сулуунун элесине.

 

Жылан сымал арбап алуу баш ийдирет,

Кереметтүү сезимдерди бул билдирет.

Оо, периште! Жан дүйнөмө бүлүк салган,

Жан туйгусу, сүйүү уузун бир ийдирет.

 

Каршы чыгып бул сүйүүнү курууга да,

Жан дүйнөмө бүлүк салган сулууга.

Карабастан колду шилтеп кете бердим,

Көңүл бөлбөй кол булгаган улууга да.

 

МУЗДАК БУЛАК СИРЕНЬ ГҮЛГӨ ДЕМ БЕРГЕН

 

Байкап турсам сирень гүлдүн бутагын,

Жайып турат жыпар-жыттуу кучагын.

Шашпай туруп, түп жактарын карасаң,

Сен көрөсүң муздай тунук булагын.

 

Тээ мөңгүдөн жылжып агып бир келген,

Муздак булак, сирень гүлгө дем берген.

Картайбаска даба таап сирень гүл,

Кара-жашты жыты менен эмдеген.

 

Жалбырагы маанай ачып бүрдөптүр,

Сирень гүлүм бир татына гүлдөптүр.

Тээ алыстан жаштык демин таруулап,

Көргөндөрдү жыргалына үндөптүр.

 

МӨЛТҮРӨГӨН КӨК МУЗДАРДА КАЛЫПМЫН..

 

Бир ордумда тушоолонуп тура албай,

Жан дүйнөмдүн эргүүсүнөн чыга албай.

Мөлтүрөгөн көк муздарда калыпмын,

Жан жыргалын алыстатып кыя албай.

 

Эргүү келди, тээ алыстан шашылып,

Кылым менен убакытты качырып.

Кең дүйнөмө сүңгүп кирди капыр ай,

Бул дүйнөнүн кооздугун батырып.

 

Келген жыргал жан дүйнөмдү сергитет,

Бүт баданди эс алдырат, эргитет.

Кумар жазган жан дүйнөмүн ыргагы,

Азыктарын ыр сабында бергизет.

 

Ыр азыгы бул жашоомо дем берет,

Ооруганда алдын алат, эм берет.

Эргүүлөрдү сиңире албай таарынтсаң,

Бересесин бир азыраак кем берет